BİLGEM OKULLARI · Liselerarası Sosyal Bilimler Çalıştayı

Çalıştay Sonuç Deklarasyonu ve Öğrenci Manifestosu

Yapay Zekâ Çağında Eğitim: Öğrenme, Etik ve Gelecek başlığı altında yürütülen grup tartışmaları, tematik atölye çalışmaları ve sonuç bildirileri esas alınarak öğrenciler tarafından hazırlanmıştır.

Tarih
16 Mayıs 2026
Kurum
Özel BİLGEM Okulları
Tema
Yapay Zekâ Çağında Eğitim

Sunuş

Bu belge, BİLGEM Liselerarası Sosyal Bilimler Çalıştayı kapsamında öğrenciler tarafından yürütülen grup tartışmaları, tematik atölye çalışmaları ve sonuç bildirileri esas alınarak hazırlanmıştır. Metinde yer alan ilkeler; lise öğrencilerinin yapay zekanın eğitimdeki yeri, etik kullanımı, öğretmen–öğrenci ilişkisi, sınav sistemi, kişiselleştirilmiş öğrenme ve geleceğin okulu konularına ilişkin ortak görüşlerini yansıtmaktadır.

01

Çalıştayın Amacı

Yapay zekayı çok yönlü değerlendirmek.

BİLGEM Liselerarası Sosyal Bilimler Çalıştayı, lise öğrencilerinin yapay zekanın eğitim alanındaki etkilerini çok yönlü biçimde değerlendirmelerini sağlamak amacıyla gerçekleştirilmiştir.

Çalıştayda öğrenciler; yapay zekanın öğrenme süreçlerine katkısını, etik kullanım sınırlarını, öğretmen rolüne etkisini, sınav sistemine yansımalarını, kişiselleştirilmiş eğitim olanaklarını ve geleceğin okul modelini tartışmıştır.

Çalıştayın temel amacı, öğrencilerin yapay zekayı yalnızca bir dijital araç olarak değil; sorumluluk, etik, öğrenme, insan ilişkisi ve gelecek vizyonu bağlamında ele almalarını sağlamaktır.

02

Çalıştayın Genel Yaklaşımı

Altı grup, altı tema, ortak bir manifesto.

Çalıştay boyunca öğrenciler altı tematik grup hâlinde çalışmıştır. Her grup kendi temasına ilişkin sorunları, fırsatları ve riskleri tartışmış; ardından beş maddelik grup deklarasyonları hazırlamıştır. Öğrencilerden gelen görüşler bir araya getirilerek bu genel sonuç deklarasyonu ve çalıştay manifestosu oluşturulmuştur.

Süreçte öğrenciler özellikle şu noktalarda ortak fikirler üretmiştir:

  1. Yapay zeka eğitimde tamamen yasaklanmamalı, doğru ve etik kullanımı öğretilmelidir.
  2. Yapay zeka öğrencinin yerine düşünmemeli, öğrencinin daha iyi öğrenmesine yardımcı olmalıdır.
  3. Öğretmen, yapay zekanın alternatifi değil; öğrenme sürecinin insani, etik ve rehberlik boyutunun merkezidir.
  4. Teknoloji eğitimde amaç değil, öğrenmeyi destekleyen bir araç olmalıdır.
  5. Kişisel veriler, mahremiyet ve eşit erişim ilkeleri eğitimde yapay zeka kullanımının temel şartları arasında yer almalıdır.
03

Temalara göre öğrenci görüşleri

Altı tema, otuz sonuç maddesi.

Tema 1

Yapay Zeka Öğrenmeyi Nasıl Değiştiriyor?

Öğrenciler, yapay zekanın öğrenme sürecini hızlandırabileceğini, eksikleri belirlemede kullanılabileceğini ve açıklayıcı bir destek sunabileceğini belirtmiştir. Ancak yapay zekanın doğrudan cevap veren bir mekanizma olarak değil, öğrenciyi araştırmaya ve anlamaya yönlendiren bir araç olarak kullanılması gerektiği vurgulanmıştır.

Sonuç Maddeleri
  1. Öğretmenler, yapay zeka destekli öğrenme yöntemlerini öğrencilerine öğretmeli ve bu yöntemleri eğitim süreçlerinde bilinçli biçimde kullanmalıdır.
  2. Yapay zeka, sunduğu bilgilerin güvenilir kaynaklarını göstermeli; öğrenciyi doğrudan cevaba değil, araştırmaya ve öğrenmeye yönlendirmelidir.
  3. Öğrenciler yapay zekadan doğrudan cevap almak yerine açıklama, örnek ve çözüm yolu istemelidir.
  4. Yapay zeka, öğrencinin eksiklerini belirlemede ve kişisel öğrenme sürecini desteklemede kullanılabilir.
  5. Öğrenci, yapay zekadan aldığı bilgiyi mutlaka doğrulamalı ve eleştirel biçimde değerlendirmelidir.
Tema 2

Eğitimde Yapay Zeka Kullanım Etiği

Öğrenciler, yapay zekanın eğitimde yasaklanmaması gerektiğini; aksine etik kullanım ilkeleriyle birlikte eğitim sürecinin bir parçası hâline getirilmesi gerektiğini savunmuştur. Yapay zekanın öğrenmeyi kolaylaştırabileceği; ancak kişisel verilerin korunması, dürüstlük, adalet ve eşit erişim ilkelerinin mutlaka gözetilmesi gerektiği belirtilmiştir.

Sonuç Maddeleri
  1. Yapay zeka kullanımı yasaklanmak yerine öğrencilere doğru ve etik biçimde öğretilmelidir.
  2. Yapay zeka, etik ilkelere bağlı olarak öğrenmeyi destekleyen bir araç olarak kullanılmalıdır.
  3. Yapay zeka kullanımında öğrenciler arasında fırsat eşitliği gözetilmelidir.
  4. Yapay zeka kullanılırken dürüstlük, adalet ve akademik emek ilkelerine bağlı kalınmalıdır.
  5. Okullarda kişisel veri gizliliği, veri güvenliği ve yapay zeka etiği konusunda öğrencilere eğitim verilmelidir.
Tema 3

Yapay Zeka ve Sınav Sistemi

Öğrenciler, yapay zekanın sınav ve ölçme-değerlendirme sisteminde destekleyici biçimde kullanılabileceğini; ancak tek başına belirleyici olmaması gerektiğini ifade etmiştir. Özellikle yapay zekanın halüsinasyon üretme, manipüle edilebilme ve hatalı sonuç verme risklerine dikkat çekmiştir.

Sonuç Maddeleri
  1. Yapay zeka, öğrencinin sadece yüzeysel bilgi edinmesine değil, konuyu anlayarak ilerlemesine yardımcı olacak bir yol haritası sunmalıdır.
  2. Sınav kontrol süreçlerinde yapay zekanın halüsinasyon üretme ve manipüle edilebilme riski dikkate alınmalıdır.
  3. Yapay zeka, sınav sisteminde destekleyici bir araç olarak kullanılabilir.
  4. Sınav soruları hazırlanırken yalnızca yapay zekaya güvenilmemeli; insan aklı, öğretmen deneyimi ve pedagojik değerlendirme sürece dahil edilmelidir.
  5. Öğrenciler yapay zeka kullanımı, etik sorumluluk ve doğru prompt verme konusunda eğitilmelidir.
Tema 4

Yapay Zeka Öğretmeni Değiştirir mi?

Bu tema altında öğrenciler güçlü bir insan merkezli eğitim vurgusu yapmıştır. Yapay zekanın bilgi verebileceğini; ancak öğretmenin anlam kurma, doğru soru sordurma, rehberlik etme, öğrencinin duygusunu fark etme ve karakter gelişimine katkı sunma rolünü üstlenemeyeceğini belirtmiştir.

Sonuç Maddeleri
  1. Öğretmen yalnızca bilgi aktaran kişi değildir; öğrencinin anlam üretmesine rehberlik eder. Yapay zeka cevap verebilir, ancak öğretmen doğru soruyu sordurur.
  2. Eğitim yalnızca veri aktarımı değildir; aynı zamanda bir insan ilişkisidir. Bu ilişki makine tarafından kurulamaz, ancak sınırlı biçimde taklit edilebilir.
  3. Yapay zeka öğretmenin asistanıdır, halefi değildir. Onu öğretmenin rakibi olarak görmek, bir aracı insanın yerine koymak anlamına gelir.
  4. Bir öğrencinin sıkıldığını, korktuğunu, heyecanlandığını ya da potansiyelini fark etmek öğretmen sezgisiyle mümkündür; bu yalnızca teknik bir model çıktısına indirgenemez.
  5. Disiplin, karakter, vicdan ve sorumluluk yalnızca komutlarla değil, örnek alınan insanlarla öğrenilir. Öğrencinin gözünü ışıldatan şey, çoğu zaman başka bir insanın ona duyduğu inançtır.
Tema 5

Geleceğin Okulu Nasıl Olacak?

Öğrenciler, geleceğin okulunun teknolojik gelişmeleri dışlamayan ancak insan merkezli yapısını koruyan bir kurum olması gerektiğini vurgulamıştır. Teknolojinin eğitim için bir araç olduğu, sosyal gelişimin korunması gerektiği, yapay zeka destekli sınıfların öğretmenlere yardımcı olabileceği ve öğrencinin bireysel öğrenme sürecinin desteklenmesi gerektiği ifade edilmiştir.

Sonuç Maddeleri
  1. Teknoloji eğitim için araç olmalıdır; eğitimin nihai amacı hâline getirilmemelidir.
  2. Okullar yalnızca akademik bilginin aktarıldığı yerler değil; sosyal gelişimin, empati becerisinin, tartışma kültürünün ve kolektif çalışmanın öğrenildiği insan merkezli kurumlardır.
  3. Yapay zeka destekli sınıflar geliştirilebilir; ancak yapay zeka öğretmenlerin işini elinden alan bir unsur değil, öğrenme sürecini destekleyen yardımcı bir araç olarak görülmelidir.
  4. Öğrencinin bireysel öğrenmesi, merak alanları, tutkuları ve kişisel projeleri desteklenmelidir.
  5. Okullar, dijitalleşen dünyada teknoloji merkezi olmanın ötesinde, öğrencilerin bilişsel, sosyal ve insani gelişimlerini tamamladıkları kurumlar olarak kalmalıdır.
Tema 6

Kişiselleştirilmiş Eğitim ve Yapay Zeka

Öğrenciler, her öğrencinin ilgi alanı, öğrenme hızı, yeteneği ve düşünme biçiminin farklı olduğunu vurgulamıştır. Yapay zekanın kişiselleştirilmiş öğrenme için fırsatlar sunduğu; ancak kişisel verilerin korunması, eşit erişim ve insan etkileşiminin devam etmesi gerektiği belirtilmiştir.

Sonuç Maddeleri
  1. Her öğrencinin ilgi alanı, öğrenme hızı, yeteneği ve düşünme biçimi birbirinden farklıdır.
  2. Kişiselleştirilmiş eğitim süreçlerinde öğrencilerin kişisel verileri korunmalıdır.
  3. Her öğrenci için yapay zeka destekli eğitim araçlarına eşit erişim hakkı gözetilmelidir.
  4. Ödev ve projelerde özgünlük korunmalı; öğrencinin düşünme, yorumlama ve üretme becerileri öne çıkarılmalıdır.
  5. Eğitimde insan etkileşiminin yerini hiçbir teknoloji tamamen alamaz.
04

Genel sonuç deklarasyonu

Otuz madde, bir ortak ses.

BİLGEM Liselerarası Sosyal Bilimler Çalıştayı sonucunda öğrenciler tarafından geliştirilen ortak görüşler doğrultusunda aşağıdaki deklarasyon maddeleri oluşturulmuştur.

  1. Yapay zeka eğitimde tamamen yasaklanmamalı; doğru, etik ve bilinçli kullanımı öğrencilere öğretilmelidir.
  2. Yapay zeka, öğrencinin yerine düşünen bir sistem değil; öğrencinin öğrenme sürecini destekleyen bir yardımcı olarak konumlandırılmalıdır.
  3. Öğrenciler yapay zekadan doğrudan cevap almak yerine açıklama, örnek, çözüm yolu ve kaynak istemelidir.
  4. Yapay zeka tarafından sunulan bilgiler öğrenciler tarafından doğrulanmalı, kaynaklar kontrol edilmeli ve eleştirel düşünme süreci korunmalıdır.
  5. Öğretmenler, yapay zeka destekli öğrenme yöntemleri konusunda bilgilendirilmeli ve öğrencilerine bu araçları doğru kullanmayı öğretmelidir.
  6. Eğitimde yapay zeka kullanılırken dürüstlük, adalet, şeffaflık ve akademik emek ilkeleri gözetilmelidir.
  7. Öğrenciler yapay zeka kullanımında etik sorumluluk, kişisel veri güvenliği ve doğru prompt verme konularında eğitilmelidir.
  8. Yapay zeka destekli uygulamalarda öğrenciler arasında fırsat eşitliği sağlanmalı, teknolojiye erişim farklılıkları yeni bir adaletsizlik alanına dönüşmemelidir.
  9. Kişisel verilerin korunması, eğitimde yapay zeka kullanımının vazgeçilmez koşullarından biri olmalıdır.
  10. Yapay zeka destekli sistemler, öğrencilerin eksiklerini belirlemede ve kişiselleştirilmiş öğrenme yolları oluşturmada kullanılabilir.
  11. Her öğrencinin öğrenme hızı, ilgi alanı, yeteneği ve düşünme biçimi farklıdır; eğitim sistemleri bu farklılıkları dikkate almalıdır.
  12. Ödev ve projelerde özgünlük korunmalı; yapay zeka öğrencinin düşünme ve üretme becerisini zayıflatacak biçimde kullanılmamalıdır.
  13. Yapay zeka sınav ve ölçme-değerlendirme süreçlerinde destekleyici olarak kullanılabilir; ancak tek başına karar verici olmamalıdır.
  14. Sınav soruları ve değerlendirme süreçleri hazırlanırken öğretmen deneyimi, pedagojik yaklaşım ve insan denetimi mutlaka korunmalıdır.
  15. Yapay zekanın hatalı bilgi üretme, halüsinasyon oluşturma veya manipüle edilebilme riskleri göz önünde bulundurulmalıdır.
  16. Öğretmen, yapay zekanın alternatifi değil; öğrencinin öğrenme yolculuğundaki rehberidir.
  17. Yapay zeka cevap verebilir; ancak öğretmen öğrencinin doğru soruyu sormasına, anlam üretmesine ve düşünmesini derinleştirmesine katkı sunar.
  18. Eğitim yalnızca bilgi aktarımı değildir; aynı zamanda bir insan ilişkisi, değer aktarımı ve karakter gelişimi sürecidir.
  19. Yapay zeka öğretmenin asistanı olabilir; ancak öğretmenin yerini tamamen alamaz.
  20. Öğrencinin duygusunu, heyecanını, korkusunu, ilgisini ve potansiyelini fark etmek eğitimde insan sezgisinin önemli bir parçasıdır.
  21. Teknoloji eğitimde amaç değil, öğrenmeyi destekleyen bir araç olarak kullanılmalıdır.
  22. Geleceğin okulları teknolojik olarak gelişmiş olsa da insan merkezli yapısını korumalıdır.
  23. Okullar yalnızca bilgi aktaran kurumlar değil; empati, sorumluluk, sosyal gelişim ve birlikte yaşama kültürünün öğrenildiği ortamlardır.
  24. Yapay zeka destekli sınıflar, öğretmenlerin iş yükünü azaltan ve öğrencilerin öğrenme deneyimini zenginleştiren yapılar olarak geliştirilebilir.
  25. Öğrencilerin bireysel merakları, tutkuları ve kişisel projeleri teknoloji yardımıyla desteklenmelidir.
  26. Eğitimde yapay zeka kullanımı öğrencileri pasifleştirmemeli; aksine onların araştırma, sorgulama ve üretme becerilerini güçlendirmelidir.
  27. Yapay zeka kullanımında nihai sorumluluğun insanda olduğu unutulmamalıdır.
  28. Öğrenciler yapay zekayı kolaycılık için değil, öğrenmelerini derinleştirmek için kullanmalıdır.
  29. Eğitim kurumları, yapay zeka okuryazarlığını çağın temel becerilerinden biri olarak görmelidir.
  30. Yapay zeka çağında güçlü öğrenci; teknolojiyi kullanan, sorgulayan, etik davranan ve insan kalmayı unutmayan öğrencidir.
05

Çalıştay Manifestosu

Yapay Zekâ Çağında Eğitim İçin Öğrenci Manifestosu.

Biz Öğrenciler İmzalıyoruz

Bizler, BİLGEM Liselerarası Sosyal Bilimler Çalıştayı'na katılan öğrenciler olarak, yapay zekanın eğitimde önemli fırsatlar sunduğunu; ancak bu fırsatların ancak etik, adil, insan merkezli ve bilinçli bir kullanım anlayışıyla değerli olabileceğini düşünüyoruz.

Yapay zekanın eğitimde yasaklanması yerine, doğru kullanımının öğretilmesi gerektiğine inanıyoruz. Çünkü yapay zeka, öğrencinin yerine düşünen bir sistem olmamalı; öğrencinin daha iyi düşünmesine, daha iyi sormasına, daha iyi araştırmasına ve daha bilinçli öğrenmesine yardımcı olmalıdır.

Bizce eğitimde yapay zeka, doğrudan cevap veren bir kolaycılık aracı değil; açıklayan, yönlendiren, düşündüren ve öğrenmeyi derinleştiren bir destek aracı olmalıdır. Öğrenci, yapay zekadan aldığı bilgiyi kontrol etmeli, kaynakları araştırmalı ve kendi emeğini sürece dahil etmelidir.

Öğretmenin eğitimdeki rolünün yapay zeka tarafından tamamen devralınamayacağını savunuyoruz. Çünkü eğitim sadece bilgi aktarımı değildir. Eğitim; ilişki kurmak, anlam üretmek, değer kazanmak, karakter geliştirmek, cesaretlendirilmek ve bir insan tarafından fark edilmek demektir. Yapay zeka öğretmene yardımcı olabilir; ancak öğretmenin insani rehberliğinin yerini alamaz.

Geleceğin okulunun teknolojiden uzak kalmaması gerektiğini düşünüyoruz. Ancak okulun yalnızca dijital araçlarla donatılmış bir mekâna dönüşmesini de doğru bulmuyoruz. Okullar insan merkezli kalmalı; öğrencilerin sosyal, duygusal, bilişsel ve ahlaki gelişimini destekleyen kurumlar olmaya devam etmelidir.

Kişiselleştirilmiş eğitim olanaklarının önemli olduğunu kabul ediyoruz. Her öğrencinin öğrenme hızı, ilgi alanı ve yeteneği farklıdır. Yapay zeka bu farklılıkları anlamada ve desteklemede kullanılabilir. Ancak bu süreçte kişisel veriler korunmalı, eşit erişim sağlanmalı ve öğrenciler arasında yeni adaletsizlikler oluşturulmamalıdır.

Sınav sisteminde ve ölçme-değerlendirme süreçlerinde yapay zekanın destekleyici rol oynayabileceğini düşünüyoruz. Fakat kararların yalnızca yapay zekaya bırakılmasını doğru bulmuyoruz. İnsan denetimi, öğretmen deneyimi ve pedagojik değerlendirme korunmalıdır.

Sonuç olarak bizler, yapay zekanın eğitimde insanı geri plana atan değil, insanı güçlendiren bir araç olarak kullanılmasını savunuyoruz. Yapay zeka çağında güçlü öğrenci, sadece teknolojiyi kullanan öğrenci değildir. Güçlü öğrenci; teknolojiyi sorgulayan, etik davranan, kaynak kontrolü yapan, kendi emeğini koruyan ve öğrenme sorumluluğunu üstlenen öğrencidir.

06

Sonuç

Teknoloji merkezli değil; insan merkezli bir bakış.

Bu çalıştay, lise öğrencilerinin yapay zeka ve eğitim ilişkisine yalnızca teknoloji merkezli değil; etik, insani, pedagojik ve toplumsal bir bakışla yaklaşabildiğini göstermiştir.

Öğrenciler, yapay zekanın eğitimde önemli fırsatlar sunduğunu kabul etmekle birlikte, insan denetimi, öğretmen rehberliği, kişisel veri güvenliği, eşit erişim ve özgün öğrenme ilkelerinin korunması gerektiğini güçlü biçimde vurgulamıştır.

Ortak Görüş

Yapay zeka eğitimde insanın yerine geçmemeli; insanın daha iyi öğrenmesine, düşünmesine ve üretmesine yardımcı olmalıdır.